گريخته بودند . پادشاه با آن گروه كه همراهش بودند در راه گريز عنان نكشيدند تا خود را به قوريه در بيست منزلى ميدان جنگ رسانيدند . همين روايات حاكى است كه اين گروه نيز همه زخمهاى سنگين داشتند و بيشترشان در بين راه مردند و فقط صد تن از ايشان با پادشاهشان به طليطله رسيدند . « 8 » اين همان چيزى است كه يوسف در فتحنامهء خود كه به مغرب فرستاده است مىنويسد . روايات اسلامى شمار كشتگان لشكر اسلام را سه هزار تن ضبط كرده‌اند . « 9 » يوسف بن تاشفين در نامهء خود به معز بن باديس مىگويد كه از بزرگان لشكر او قريب به بيست تن كشته شدند ، در حالى كه بيشتر بزرگان سپاه مسيحيان به هلاكت رسيدند . حتى شمارهء كشتگان آنان را سيصد هزار تن برآورد كرده‌اند . « 10 » البته بايد اين روايات را تعديل كرد . نيز در روايت آمده است كه امير المسلمين فرمان داد سرهاى كشتگان مسيحى را بريدند و از آن تل بلندى ساختند و مؤذنى فراز آن رفت و بانگ نماز گفت . علاوه بر اين ، بيست و چهار هزار سر نيز در نزد المعتمد بن عباد گردآمد و سرهايى كه ميان شهرهاى اندلس تقسيم شد چهل هزار بود . همچنين چهل هزار سر ديگر به مغرب فرستادند تا در ميان شهرهاى مغرب تقسيم شود . صاحب روض القرطاس مىگويد كه روميان ( يعنى قشتاليان ) هشتاد هزار سوار و دويست هزار پياده بودند و همه جز همان صد تن سوار كه با آلفونسو گريختند كشته شدند . عجيب اين است كه همهء اين ارقام در نامه‌اى كه يوسف بن تاشفين به مغرب نوشته است ، عينا آمده و مسلما رنگ مبالغه دارد . « 11 » راويان مسيحى همه همعقيده‌اند كه اين جنگ جنگى هولناك بود و تلفات مسيحيان فاجعه‌آميز . همچنين ترديدى نيست كه تلفات مسلمانان نيز هرچند بسيار كمتر از تلفات مسيحيان بوده ولى اندك نبوده است و بنابراين معقول نيست كه در آن لشكر انبوه عدد سه هزار را بپذيريم . بويژه در يك نبرد حماسى دينى كه همه‌اش فداكارى و جانبازى است و نبرد زلاقه را چنين صبغه‌اى بود ، كشتار از هردو طرف پيروزمند و مغلوب فراوان بوده است .

--> ( 8 ) . ابن ابى زرع : روض القرطاس : ص 96 . ( 9 ) . همان مأخذ ، همان صفحه . ( 10 ) . الحلل الموشيه ، ص 43 . ( 11 ) . ابن ابى زرع : روض القرطاس ، ص 96 و 97 . ابن خلكان : وفيات الاعيان ، ج 2 / ص 484 . المقرى : نفح الطيب ، ج 2 / ص 531 . ابن الاثير : الكامل ، ج 10 / ص 53 .